DÝRASJÚKDÓMAR - SLÁTURBÓLA
Sláturhússtarfsmenn geta átt það á hættu að þurfa að leita sér lækninga vegna veirusýkingar sem kallast sláturbóla.
Sláturbóla er í raun smit frá sauðfé og því svokölluð súna (Zoonosis).
Orsakavaldurinn er Orfveiran sem er ein af Parapoxveirunum,
meðgöngutíminn er 3-7 dagar.
|
|
|
Sláturbóla er ekki það
sama og slátureitrun, en margir þekkja slátureitrunina, ígerð í sárum
sem fólk hefur fengið við sláturgerð. Orsökin er yfirleitt
gerlagróðurinn sem er eðlilegur hluti af vambarflórunni, en getur orðið
sársaukafullur skaðvaldur í mannfingrum.
Fólk
sem handfjatlar sauðfé, td. á sauðburði, rúningsmenn og starfsmenn í
sláturhúsi getur smitast af fénu, veiran sest í smásár. Engin hætta er
hins vegar á að smitast af kjöti eða öðrum sauðfjárafurðum.
|
Sjúkdómurinn
lýsir sér yfirleitt í upphafi sem lítill rauður eða blár harður nabbi.
Hann verður síðan að vökvafylltri blöðru, oft með skorpu. Vægur hiti
fylgir stundum, sömuleiðis bólgnir eitlar. Yfirleitt læknast fólk sjálft
á 3-6 vikum, en ef bólga er mikil eða bakteríusýking kemst í blöðruna
er ástæða til að leita læknis.
Besta vörnin er að nota hanska, mikilvægt er að hylja sár.
Í
sauðfé kallast sjúkdómurinn Orf eða kindabóla (hornabóla, sláturbóla), á
ensku scabby mouth eða soremouth, sömuleiðis Contagious Ecthyma. Orðið
orf mun vera komið úr fornsaxnesku, er jafnvel af sama stofni og „hrufa“
eða „hrýfi“.
Orf
eða kindabóla mun vera útbreiddur sjúkdómur í sauðfé hér á landi.
Bændur taka oft eftir því á haustin að lömb sem komin eru inn á gjöf fá
einskonar frunsur eða hrúður (hrýfi) kring um munninn, það er
staðfesting þess að smit sé í hjörðinni. Yfirleitt berst smitið beint
milli dýra, en veiran getur einnig lifað mörg ár í þurru hrúðri. Veiran
finnur sér leið gegn um smásár á hárlitlum svæðum, t.d. í kringum munn
og í klaufhvarfi. Orfsýking sést líka oft á júgrum á ám, sérstaklega ef
lömbin ganga það nærri þeim að þær særist við spena. Eymsli geta leitt
til þess að ærnar hleypa lömbunum ekki undir sig, þær geldast og oft fá
þær júgurbólgu.
Orfsýking
í lömbum á haustbeit getur valdið miklu tjóni. Orfhrúður kring um munn
getur dregið verulega úr átgetu, en mesti skaðinn verður ef orfhrúður í
klaufhvarfi særist, yfirleitt þegar lömbin ganga á sendnu eða grófu
landi. Í sárin geta komið bakteríusýkingar með tilheyrandi
eitlastækkunum, stundum grefur jafnvel í eitlunum. Þetta dregur að
sjálfsögðu úr þroska lambanna.
Eftirlitsdýralæknar í sláturhúsum
fylgjast grannt með eitlastækkunum af þessum toga og oft þarf að skera
úr eða jafnvel henda skrokkum.
|
|
| 
|
Dýr
sem gengið hafa gegn um sýkingu eru flest ónæm í 2-3 ár. Tjón af völdum
orf er yfirleitt mest fyrstu árin, en reynslan hérlendis er víðast sú
að ákveðið jafnvægi verði í hjörðinni þegar frá líður. Erlendis hefur
bólusetning verið reynd, en bóluefnið er lifandi og því mjög hættulegt í
meðförum.
Helsta
ráðið er að fylgjast vel með hjörðinni og grípa strax inn ef Orfhrúðrin
sýkjast af bakteríum. Við veirusýkingunni sjálfri er fátt að gera,
helst er að pensla sár á júgrum með joðlausn. Mýkjandi og græðandi
smyrsl lina óþægindi dýrsins.